1. Σύνοψη

Η παρούσα έκθεση καλύπτει τον σχεδιασμό, την κατασκευή και την ολοκλήρωση συστημάτων βιομηχανικού αυτοματισμού: ειδικές μηχανές και γραμμές παραγωγής, ρομποτικά κελιά, ηλεκτρολογικούς πίνακες και συστήματα ελέγχου (PLC, κίνηση, όραση), καθώς και το ενσωματωμένο λογισμικό που τα συνοδεύει. Δεν καλύπτει τον κτιριακό και οικιακό αυτοματισμό ούτε την απλή μεταπώληση εξαρτημάτων. Στατιστικά ο κλάδος διαχέεται σε τρεις κωδικούς δραστηριότητας (κατασκευή μηχανημάτων, κατασκευή ηλεκτρολογικού εξοπλισμού, εγκατάσταση και επισκευή μηχανημάτων), που στην Ελλάδα αθροίζουν το 2023 περίπου 7.800 επιχειρήσεις, 45.000 απασχολούμενους και καθαρό κύκλο εργασιών 6,0 δισ. € σύμφωνα με τη Eurostat, με τη συντριπτική πλειονότητα των επιχειρήσεων να απασχολεί λιγότερα από δέκα άτομα. Η χώρα βρίσκεται χαμηλά στην πυκνότητα ρομπότ και στη χρήση προηγμένων ψηφιακών εργαλείων, γεγονός που δημιουργεί ζήτηση για εγχώριους ολοκληρωτές. Προτείνονται πέντε κατευθύνσεις Ε&Α (προγνωστική συντήρηση, συνεργατική ρομποτική με λειτουργική ασφάλεια, ενεργειακή απόδοση κίνησης, μηχανική όραση για ανομοιογενή προϊόντα, εικονική θέση σε λειτουργία), όλες με μετρήσιμα μεγέθη και αναγνωρισμένα πρότυπα. Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι ο κλάδος διαθέτει ώριμα ερευνητικά ερωτήματα, αλλά το πιο συχνό λάθος στην τεκμηρίωση είναι η παρουσίαση κατασκευής κατά παραγγελία ως έρευνας: η διάκριση κρίνεται από την ύπαρξη υπόθεσης, πρωτοτύπου και μετρήσεων.

2. Ο κλάδος σε νούμερα

Τα διαθέσιμα επίσημα μεγέθη αφορούν τους στατιστικούς κλάδους στους οποίους εντάσσονται οι επιχειρήσεις αυτοματισμού. Οι τιμές του πίνακα προέρχονται από τις διαρθρωτικές στατιστικές επιχειρήσεων της Eurostat (έτος αναφοράς 2023, τα πιο πρόσφατα οριστικά στοιχεία), από τη Διεθνή Ομοσπονδία Ρομποτικής και από έρευνες του ΣΕΒ και της EY. Η σήμανση [Π] δηλώνει πραγματικό μέγεθος, [Ε] εκτίμηση και [Πρ] πρόβλεψη.

Μέγεθος	Τιμή	Έτος	Πηγή
Επιχειρήσεις κατασκευής μηχανημάτων και εξοπλισμού (NACE 28)	1.816	2023 [Π]	Eurostat SBS
Απασχολούμενοι στην κατασκευή μηχανημάτων (NACE 28)	12.128	2023 [Π]	Eurostat SBS
Καθαρός κύκλος εργασιών κατασκευής μηχανημάτων (NACE 28)	1.367,2 εκατ. €	2023 [Π]	Eurostat SBS
Προστιθέμενη αξία κατασκευής μηχανημάτων (NACE 28)	447,4 εκατ. €	2023 [Π]	Eurostat SBS
Κύκλος εργασιών κατασκευής ηλεκτρολογικού εξοπλισμού (NACE 27), 824 επιχειρήσεις, 9.954 απασχολούμενοι	2.898,0 εκατ. €	2023 [Π]	Eurostat SBS
Κύκλος εργασιών επισκευής και εγκατάστασης μηχανημάτων (NACE 33), 5.179 επιχειρήσεις, 22.831 απασχολούμενοι	1.760,0 εκατ. €	2023 [Π]	Eurostat SBS
Πυκνότητα βιομηχανικών ρομπότ στην ελληνική μεταποίηση (ανά 10.000 εργαζόμενους), 36η θέση σε 44 χώρες	17	2016 [Π]	IFR μέσω ΣΕΒ
Πυκνότητα ρομπότ ΕΕ-27 και παγκόσμιος μέσος όρος (ανά 10.000 εργαζόμενους)	231 και 132	2024 [Π]	IFR, World Robotics 2025
Ελληνικές επιχειρήσεις με 10+ εργαζόμενους που χρησιμοποιούν τεχνητή νοημοσύνη	8,9 %	2025 [Π]	Eurostat μέσω Business Daily
Ελληνικές μεταποιητικές επιχειρήσεις με MES/δεδομένα παραγωγής σε πραγματικό χρόνο και με προβλεπτική συντήρηση	47 % και 41 %	2024 [Π]	EY Greek Manufacturing Survey

Η εικόνα που προκύπτει είναι ενός κατακερματισμένου κλάδου: στην κατασκευή μηχανημάτων η μέση επιχείρηση απασχολεί επτά άτομα και στην εγκατάσταση και επισκευή τέσσερα, ενώ η προστιθέμενη αξία ανά απασχολούμενο (43,1 χιλ. € στην κατασκευή μηχανημάτων το 2023) υπολείπεται σαφώς του ηλεκτρολογικού εξοπλισμού (56,2 χιλ. €). Η απασχόληση στην εγκατάσταση και επισκευή αυξήθηκε 11,8 % το 2023, ένδειξη ότι η ζήτηση για ολοκλήρωση και συντήρηση γραμμών μεγαλώνει ταχύτερα από την ίδια την κατασκευή μηχανημάτων. Ταυτόχρονα, η πυκνότητα ρομπότ στην ελληνική μεταποίηση παραμένει σε απόσταση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ μόλις το 8,9 % των επιχειρήσεων με δέκα και άνω εργαζόμενους χρησιμοποιεί τεχνητή νοημοσύνη έναντι 20 % στην ΕΕ. Στην έρευνα της EY για την ελληνική μεταποίηση (2024) το 47 % των επιχειρήσεων δηλώνει ότι έχει ή ενσωματώνει συστήματα MES και δεδομένα παραγωγής σε πραγματικό χρόνο και το 41 % τεχνικές προβλεπτικής συντήρησης, κάτι που δείχνει πού κατευθύνεται η ζήτηση προς τους ολοκληρωτές.

Τρεις τάσεις επηρεάζουν άμεσα την Ε&Α του κλάδου. Πρώτον, ο νέος Κανονισμός Μηχανημάτων (ΕΕ) 2023/1230, που εφαρμόζεται από τις 20 Ιανουαρίου 2027 και αντικαθιστά την Οδηγία 2006/42/ΕΚ, εισάγει ρητές απαιτήσεις για την κυβερνοασφάλεια των συστημάτων ελέγχου και για μηχανήματα με αυτοεξελισσόμενη συμπεριφορά, κάτι που υποχρεώνει τους κατασκευαστές να επανασχεδιάσουν αρχιτεκτονικές ελέγχου και να τις επικυρώσουν εκ νέου. Δεύτερον, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/2847 για την κυβερνοανθεκτικότητα φέρνει υποχρεώσεις ασφαλούς σχεδιασμού και διαχείρισης ευπαθειών σε προϊόντα με ψηφιακά στοιχεία, στα οποία περιλαμβάνονται ελεγκτές και ενσωματωμένο λογισμικό. Τρίτον, το κόστος ενέργειας και η έλλειψη τεχνικού προσωπικού στους πελάτες της μεταποίησης στρέφουν τη ζήτηση προς λύσεις που μετρούν και μειώνουν την κατανάλωση ανά τεμάχιο και που λειτουργούν με λιγότερους χειριστές.

3. Πελάτες της ΝΗΡΗΙΣ στον κλάδο

Η ΝΗΡΗΙΣ έχει συνεργαστεί για την τεκμηρίωση και υποβολή φακέλων του Άρθρου 22Α με τρεις επιχειρήσεις που ανήκουν στον κλάδο. Η SABO S.A., με έδρα το Βασιλικό Ευβοίας, σχεδιάζει και κατασκευάζει ολοκληρωμένες γραμμές παραγωγής και μηχανήματα για τη βιομηχανία κεραμικών δομικών υλικών, με δική της δραστηριότητα βιομηχανικού αυτοματισμού και ρομποτικής, και εξάγει σε περισσότερες χώρες μέσω των εταιρειών του ομίλου της. Η ΜΕΤΡΟΝ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΙ Α.Ε., με έδρα τη ΒΙ.ΠΕ. Σερρών και μέλος του ομίλου ALUMIL, σχεδιάζει και κατασκευάζει ανελκυστήρες και τα συστήματα κίνησης, ασφάλισης και ελέγχου που τους συνοδεύουν, με εσωτερικό τμήμα σχεδιασμού και δοκιμών. Η DEPIA AUTOMATIONS P.C., με έδρα τον Εύοσμο Θεσσαλονίκης, δραστηριοποιείται στον βιομηχανικό αυτοματισμό, τον μηχανολογικό σχεδιασμό και την κατασκευή πρωτοτύπων. Και οι τρεις επιχειρήσεις τεκμηριώνουν ερευνητικό έργο ιδίου λογαριασμού, δηλαδή δικά τους προϊόντα και μηχανισμούς, και όχι έργα κατά παραγγελία τρίτων, κάτι που αποτελεί και τη σημαντικότερη προϋπόθεση για την επιλεξιμότητα στον κλάδο.

Πέρα από τους κατασκευαστές, αρκετοί πελάτες της ΝΗΡΗΙΣ σε γειτονικούς κλάδους (συσκευασία, τρόφιμα) έχουν τεκμηριώσει δαπάνες 22Α για την αυτοματοποίηση δικών τους γραμμών παραγωγής, με μετρήσεις ρυθμού, σκραπ και διαθεσιμότητας. Η εμπειρία αυτή είναι χρήσιμη και για τον ολοκληρωτή, γιατί δείχνει ποια μεγέθη ζητά να δει ο αξιολογητής όταν το αντικείμενο είναι μια γραμμή και όχι ένα προϊόν.

4. Πώς αξιοποιεί το Άρθρο 22Α μια επιχείρηση του κλάδου

Το Άρθρο 22Α του ν. 4172/2013, όπως ισχύει μετά τον ν. 5162/2024, προβλέπει ότι οι δαπάνες επιστημονικής και τεχνολογικής έρευνας, μαζί με τις αποσβέσεις του εξοπλισμού που χρησιμοποιείται για την έρευνα, εκπίπτουν από τα ακαθάριστα έσοδα προσαυξημένες κατά 100 %. Η προσαύξηση ανέρχεται σε 150 % για δαπάνες που καταβάλλονται σε νεοφυείς επιχειρήσεις του Εθνικού Μητρώου ή σε ερευνητικούς φορείς μη συνδεδεμένους με την επιχείρηση, και σε 200 % για πολύ μικρές, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις κατά τη Σύσταση 2003/361/ΕΚ εφόσον οι δαπάνες έρευνας υπερβαίνουν το 20 % του συνόλου των δαπανών της χρήσης, με πρόσθετη προσαύξηση 15 % όταν οι δαπάνες έρευνας ξεπερνούν τον μέσο όρο της προηγούμενης διετίας. Όταν συντρέχουν περισσότερες περιπτώσεις, εφαρμόζεται η ευνοϊκότερη. Ο φάκελος υποβάλλεται στη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας ταυτόχρονα με τη δήλωση φορολογίας εισοδήματος. Για αιτούμενο ποσό άνω των 60.000 € απαιτείται Έκθεση Διασφάλισης ορκωτού ελεγκτή κατά το Διεθνές Πρότυπο Αναθέσεων Διασφάλισης 3000, όπως εξειδικεύεται με την ΚΥΑ 54759/2026 (ΦΕΚ Β΄ 4066), η οποία ισχύει για δαπάνες του φορολογικού έτους 2025 και εξής. Η ΓΓΕΚ ελέγχει το φυσικό αντικείμενο μέσα σε έξι μήνες και, αν η προθεσμία παρέλθει άπρακτη, οι δαπάνες θεωρούνται εγκεκριμένες.

Για μια επιχείρηση αυτοματισμών οι κατηγορίες δαπανών της ΚΥΑ 100335/2019 που κινητοποιούνται συνήθως είναι οι αμοιβές του προσωπικού που σχεδιάζει, προγραμματίζει και δοκιμάζει (μηχανικοί αυτοματισμού, ηλεκτρολόγοι και μηχανολόγοι, προγραμματιστές ενσωματωμένου λογισμικού), οι αποσβέσεις οργάνων μέτρησης και εξοπλισμού δοκιμών για το διάστημα χρήσης τους στο έργο, τα αναλώσιμα και υλικά των πρωτοτύπων (αισθητήρες, κινητήρες, ελεγκτές, μηχανολογικά μέρη που ενσωματώνονται σε δοκίμια) και οι αμοιβές εξωτερικών εργαστηρίων για δοκιμές ηλεκτρομαγνητικής συμβατότητας, ασφάλειας ή αντοχής. Η τεκμηρίωση που ζητείται είναι σταθερή: φύλλα χρονοχρέωσης ανά άτομο και ενότητα εργασίας, εκθέσεις παραχθέντος έργου, ημερολόγιο έρευνας με ημερομηνίες μέσα στο έτος, αρχεία δοκιμών με μετρήσεις (θετικές και αρνητικές), σχέδια και εκδόσεις λογισμικού με ιστορικό αλλαγών, και συμβάσεις εξωτερικών με ρητά ερευνητικό αντικείμενο.

Τρία σημεία δημιουργούν συστηματικά πρόβλημα στον έλεγχο για τον συγκεκριμένο κλάδο. Το πρώτο είναι η διάκριση έρευνας από κατασκευή κατά παραγγελία: μια ειδική μηχανή που σχεδιάζεται για έναν πελάτη με γνωστές μεθόδους είναι μηχανολογική μελέτη, όχι Ε&Α, εκτός αν περιέχει ένα συγκεκριμένο ερώτημα του οποίου η απάντηση δεν ήταν γνωστή εκ των προτέρων και επιλύθηκε με δοκιμές. Το δεύτερο είναι η ενσωμάτωση αγορασμένου εξοπλισμού: η παραμετροποίηση ενός PLC ή η θέση σε λειτουργία ενός ρομπότ προμηθευτή δεν είναι έρευνα, και η αγορά του ρομπότ δεν είναι δαπάνη έρευνας, ενώ επιλέξιμη είναι μόνο η απόσβεση για τον χρόνο που χρησιμοποιήθηκε σε δοκιμές. Το τρίτο αφορά το λογισμικό: η αναθεωρημένη περίπτωση ε της ΚΥΑ (2026) περιγράφει αναλυτικά τι υπάγεται και τι εξαιρείται, και εξαιρεί ρητά την υποστήριξη υπαρχόντων συστημάτων, τις προσαρμογές και προσθήκες λειτουργιών για χρήστες, τον εντοπισμό και την απομάκρυνση σφαλμάτων και την ανάπτυξη εφαρμογών με γνωστές μεθόδους και εργαλεία. Κώδικας ελεγκτή που γράφεται για να επιλύσει μια αβεβαιότητα (π.χ. ένας νέος αλγόριθμος συγχρονισμού αξόνων με μετρήσιμη ακρίβεια) περνά, ενώ η συνηθισμένη λογική βαθμίδων ενός πίνακα δεν περνά.

5. Κατευθύνσεις Ε&Α για μια επιχείρηση του κλάδου

Οι κατευθύνσεις που ακολουθούν επιλέχθηκαν με κριτήριο να ξεκινούν από προβλήματα που υπάρχουν στην καθημερινή δουλειά ενός ολοκληρωτή ή κατασκευαστή μηχανών και να μπορούν να μετρηθούν με αναγνωρισμένα πρότυπα. Καθεμία διατυπώνεται ως ερώτημα, γιατί χωρίς ερώτημα που μπορεί να διαψευστεί δεν υπάρχει ενότητα 2.4 του εντύπου. Το μέγεθος της επιχείρησης έχει σημασία: μια εταιρεία 10 έως 30 ατόμων δεν στήνει εργαστήριο, στήνει δοκίμια στο δικό της συνεργείο και αγοράζει τις εξειδικευμένες μετρήσεις από εξωτερικό εργαστήριο.

5.1 Προγνωστική συντήρηση από δεδομένα αισθητήρων για συγκεκριμένη κατηγορία μηχανών

Δεν είναι γνωστό εκ των προτέρων αν τα δεδομένα δόνησης, ρεύματος και θερμοκρασίας από μια συγκεκριμένη κατηγορία μηχανών (π.χ. μειωτήρες μεταφορικών ταινιών ή άξονες συσκευαστικών) επαρκούν για να προβλεφθεί μια βλάβη με ορίζοντα ημερών και με αποδεκτό ποσοστό ψευδών συναγερμών, όταν οι μηχανές λειτουργούν σε διαφορετικά φορτία και περιβάλλοντα. Η επιχείρηση τοποθετεί αισθητήρες σε στόλο μηχανών σε πελάτες που συναινούν, καταγράφει μετρήσεις κατά ISO 13373-1 και ISO 17359 για την παρακολούθηση κατάστασης, συλλέγει επισημασμένα περιστατικά βλάβης, εκπαιδεύει μοντέλα και τα αξιολογεί σε δεδομένα που κρατήθηκαν εκτός εκπαίδευσης, μετρώντας ακρίβεια, ανάκληση και ορίζοντα πρόβλεψης σε ώρες. Ρεαλιστικό αποτέλεσμα είναι ένα μοντέλο που προβλέπει ένα ή δύο είδη βλάβης με ανάκληση άνω ενός δηλωμένου ορίου, ή το τεκμηριωμένο συμπέρασμα ότι για ορισμένα είδη βλάβης τα σήματα δεν διαχωρίζονται, που είναι επίσης επιλέξιμο. Κύριες κατηγορίες δαπάνης: αμοιβές προσωπικού και αποσβέσεις οργάνων μέτρησης. (Το κριτήριο Frascati που καλύπτεται δυσκολότερα είναι η καινοτομία, γιατί υπάρχουν εμπορικά εργαλεία προγνωστικής συντήρησης· καλύπτεται αν το μοντέλο εκπαιδεύεται σε δικά της δεδομένα για μηχανές που οι γενικές λύσεις δεν καλύπτουν και αν τεκμηριώνεται η σύγκριση με αυτές.)

5.2 Συνεργατικά ρομποτικά κελιά χωρίς περίφραξη με επικυρωμένη λειτουργική ασφάλεια

Δεν είναι γνωστό εκ των προτέρων αν ένα κελί με συνεργατικό ρομπότ και συγκεκριμένη αρπάγη μπορεί να πετύχει τον ρυθμό κύκλου που απαιτεί μια εφαρμογή (π.χ. παλετοποίηση ή τροφοδοσία μηχανής) διατηρώντας τις δυνάμεις και πιέσεις επαφής εντός των ορίων που δίνει η ISO/TS 15066 για κάθε περιοχή του σώματος, χωρίς φυσικές περιφράξεις. Η επιχείρηση σχεδιάζει το κελί, μετρά με μετρητή δύναμης και πίεσης τις επαφές σε προκαθορισμένα σενάρια, μεταβάλλει ταχύτητα, διαδρομή και γεωμετρία αρπάγης σε πειραματικό σχεδιασμό, και επικυρώνει τις λειτουργίες ασφάλειας κατά ISO 10218-1 και ISO 10218-2 (νέα έκδοση 2025) και ISO 13849-1 για το απαιτούμενο επίπεδο επιδόσεων. Μετρήσιμα μεγέθη είναι ο χρόνος κύκλου, η μέγιστη δύναμη επαφής ανά σενάριο και το επίπεδο επιδόσεων που τεκμηριώνεται. Ρεαλιστικό αποτέλεσμα είναι ένας χάρτης ταχύτητας και φορτίου εντός του οποίου το κελί είναι ταυτόχρονα ασφαλές και παραγωγικό, ή η διαπίστωση ότι για δεδομένο βάρος τεμαχίου ο ρυθμός δεν επιτυγχάνεται. Κύριες κατηγορίες δαπάνης: αμοιβές προσωπικού, αναλώσιμα πρωτοτύπου, εξωτερικό εργαστήριο για μετρήσεις και επικύρωση. (Το πιο αδύναμο κριτήριο είναι η αβεβαιότητα, γιατί οι προμηθευτές ρομπότ παρέχουν εργαλεία ασφάλειας· καλύπτεται αν το ερώτημα αφορά τον συνδυασμό αρπάγης, τεμαχίου και ρυθμού, που κανένα εγχειρίδιο δεν απαντά.)

5.3 Ενεργειακή απόδοση συστημάτων κίνησης σε μηχανές παραγωγής

Δεν είναι γνωστό εκ των προτέρων κατά πόσο η αντικατάσταση πνευματικών ενεργοποιητών από ηλεκτρικούς σερβοάξονες, ή η προσθήκη αναγεννητικών οδηγών κίνησης σε μηχανή με συχνές επιταχύνσεις και πεδήσεις, μειώνει την κατανάλωση ανά τεμάχιο χωρίς απώλεια χρόνου κύκλου, και σε ποια προφίλ κίνησης η διαφορά είναι μετρήσιμη. Η επιχείρηση κατασκευάζει δύο εκδόσεις της ίδιας μονάδας ή τροποποιεί μια υπάρχουσα σε δοκίμιο, μετρά με αναλυτή ισχύος και μετρητή παροχής πεπιεσμένου αέρα την κατανάλωση σε kWh ανά 1.000 κύκλους κατά τη μεθοδολογία μέτρησης και επαλήθευσης του ISO 50001, κατατάσσει τα συστήματα κίνησης κατά IEC 61800-9-2 και καταγράφει τον χρόνο κύκλου και την επαναληψιμότητα θέσης. Ρεαλιστικό αποτέλεσμα είναι ένα ποσοστό μείωσης ανά προφίλ κίνησης, με ρητή αναφορά των περιπτώσεων όπου η ηλεκτρική λύση δεν υπερτερεί. Κύριες κατηγορίες δαπάνης: αμοιβές προσωπικού, αναλώσιμα (κινητήρες, οδηγοί, βαλβίδες), αποσβέσεις οργάνων μέτρησης. (Το πιο αδύναμο κριτήριο είναι η καινοτομία, γιατί η αλλαγή μπορεί να μοιάζει με αναβάθμιση εξοπλισμού· καλύπτεται με πειραματικό πρωτόκολλο σύγκρισης και όχι με απλή εγκατάσταση.)

5.4 Μηχανική όραση για διαλογή και έλεγχο ανομοιογενών προϊόντων σε ρυθμό γραμμής

Δεν είναι γνωστό εκ των προτέρων αν ένα σύστημα όρασης μπορεί να ανιχνεύσει συγκεκριμένη κατηγορία ελαττώματος σε φυσικά ή ανομοιογενή προϊόντα (ξύλο, τρόφιμα, χυτά, ανακυκλωμένα υλικά) με ανάκληση άνω ενός δηλωμένου ορίου και με ψευδείς απορρίψεις κάτω από ένα άλλο, στον πραγματικό ρυθμό της γραμμής και υπό μεταβαλλόμενο φωτισμό. Η επιχείρηση συγκροτεί σύνολο εικόνων από τη γραμμή, το επισημαίνει, δοκιμάζει εναλλακτικές διατάξεις φωτισμού και οπτικών και εναλλακτικούς αλγορίθμους, και αξιολογεί σε εικόνες που δεν συμμετείχαν στην εκπαίδευση με πίνακα σύγχυσης, ανάκληση, ακρίβεια και χρόνο απόκρισης ανά τεμάχιο. Ρεαλιστικό αποτέλεσμα είναι σύστημα που φτάνει τον στόχο για ορισμένες κατηγορίες ελαττώματος και όχι για άλλες, με τεκμηρίωση των αιτιών αποτυχίας. Κύριες κατηγορίες δαπάνης: αμοιβές προσωπικού και αποσβέσεις καμερών και υπολογιστικού εξοπλισμού. (Το πιο αδύναμο κριτήριο είναι η καινοτομία έναντι έτοιμων πακέτων όρασης· καλύπτεται αν το σύνολο δεδομένων, η διάταξη φωτισμού και η προσαρμογή του μοντέλου είναι δικά της και αν τεκμηριώνεται γιατί οι έτοιμες λύσεις απέτυχαν.)

5.5 Εικονική θέση σε λειτουργία και ψηφιακό ομοίωμα μηχανής

Δεν είναι γνωστό εκ των προτέρων με ποια ακρίβεια ένα μοντέλο προσομοίωσης μιας μηχανής (κινηματική, χρόνοι κύκλου, αλληλουχίες ελέγχου) προβλέπει τη συμπεριφορά της πραγματικής μηχανής, και κατά πόσο η δοκιμή του προγράμματος ελέγχου πάνω στο μοντέλο μειώνει τις ώρες θέσης σε λειτουργία στο εργοστάσιο του πελάτη. Η επιχείρηση αναπτύσσει το μοντέλο, συνδέει τον πραγματικό ελεγκτή με την προσομοίωση μέσω OPC UA ή αντίστοιχης διεπαφής, εκτελεί το πρόγραμμα ελέγχου κατά IEC 61131-3 πάνω στο εικονικό μοντέλο και μετρά την απόκλιση χρόνου κύκλου και αλληλουχιών μεταξύ προσομοίωσης και πραγματικής μηχανής, καθώς και τις ώρες θέσης σε λειτουργία και τον αριθμό διορθώσεων σε σύγκριση με προηγούμενα έργα. Ρεαλιστικό αποτέλεσμα είναι μια απόκλιση εντός δηλωμένου εύρους για ορισμένους τύπους μηχανών και η τεκμηρίωση των στοιχείων (π.χ. πνευματικά, τριβές) που δεν μοντελοποιούνται ικανοποιητικά. Κύρια κατηγορία δαπάνης: αμοιβές προσωπικού, με μικρό ποσοστό σε άυλα (άδειες λογισμικού προσομοίωσης). (Το πιο αδύναμο κριτήριο είναι η μεταβιβασιμότητα· καλύπτεται με καταγεγραμμένη μεθοδολογία μοντελοποίησης που εφαρμόζεται και σε επόμενες μηχανές.)

Οι πέντε κατευθύνσεις μπορούν να συνδυαστούν σε ένα δωδεκάμηνο έργο με τέσσερις Ενότητες Εργασίας: μία για τον προσδιορισμό των ερωτημάτων, τον πειραματικό σχεδιασμό και το πρωτόκολλο μετρήσεων, μία για την κατασκευή δοκιμίων ή τη συλλογή δεδομένων, μία για τις δοκιμές και την αξιολόγηση με τα πρότυπα που αναφέρθηκαν, και μία για τη σύνθεση των αποτελεσμάτων, τη σύγκριση με τις αρχικές υποθέσεις και την ενσωμάτωση όσων επιβεβαιώθηκαν στα προϊόντα της επιχείρησης. Μια μικρή επιχείρηση επιλέγει μία ή δύο κατευθύνσεις· η προσπάθεια να καλυφθούν όλες σε ένα έτος συνήθως οδηγεί σε φάκελο χωρίς ολοκληρωμένες μετρήσεις.

6. Παράδειγμα μεγάλης εταιρείας του κλάδου

Η Festo, οικογενειακή εταιρεία με έδρα το Esslingen της Γερμανίας και ένας από τους μεγαλύτερους προμηθευτές πνευματικού και ηλεκτρικού αυτοματισμού παγκοσμίως, δημοσιεύει σταθερά τα μεγέθη της Ε&Α της. Το 2024 πραγματοποίησε κύκλο εργασιών 3,45 δισ. € με περίπου 20.600 εργαζόμενους και διέθεσε το 8,8 % των πωλήσεων, δηλαδή περίπου 304 εκατ. €, στην έρευνα και ανάπτυξη, έναντι 7,7 % το 2023. Η εταιρεία κατέχει πάνω από 2.600 διπλώματα ευρεσιτεχνίας παγκοσμίως και αναφέρει περίπου 100 νέα προϊόντα κάθε χρόνο, ενώ μέσω του δικτύου Bionic Learning Network συνεργάζεται με πανεπιστήμια και νεοφυείς επιχειρήσεις σε θέματα όπως οι προσαρμοστικές αρπάγες, η μαλακή ρομποτική και η ενσωμάτωση τεχνητής νοημοσύνης στον έλεγχο κίνησης. Διατηρεί επίσης 26 κέντρα ανάπτυξης εφαρμογών μαζί με πελάτες, όπου δοκιμάζονται λύσεις πριν την τυποποίηση.

Στην Ελλάδα, η Πρίσμα Ηλεκτρονικά ΑΒΕΕ (Prisma Electronics) από την Αλεξανδρούπολη ξεκίνησε από τους βιομηχανικούς αυτοματισμούς και τη συναρμολόγηση ηλεκτρονικών κυκλωμάτων και εξελίχθηκε σε εταιρεία με δικό της τμήμα Ε&Α, συμμετοχή σε έργα της ΓΓΕΚ, του Horizon 2020 και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος, και προϊόντα παρακολούθησης κατάστασης συστημάτων από δεδομένα αισθητήρων για τη ναυτιλία και την ενέργεια. Σε δημοσίευμα του 2017 η εταιρεία ανέφερε ότι διαθέτει πάνω από το 25 % του κύκλου εργασιών της στην έρευνα και ανάπτυξη.

Το δίδαγμα για τον μικρότερο παίκτη δεν είναι το ύψος της δαπάνης αλλά η λογική: τα ερωτήματα των μεγάλων (αρπάγες για ανομοιογενή αντικείμενα, προγνωστική συντήρηση από αισθητήρες, ενεργειακά αποδοτική κίνηση, επικύρωση ασφάλειας) είναι τα ίδια που προτείνονται στην ενότητα 5, σε κλίμακα ενός ή δύο δοκιμίων και ενός έτους. Το στοιχείο που αξίζει να αντιγραφεί είναι ότι κάθε ερώτημα συνοδεύεται από μέτρηση και ότι η μέτρηση δημοσιεύεται ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα.

7. Συμπέρασμα

Ο κλάδος των βιομηχανικών αυτοματισμών στην Ελλάδα είναι μικρός σε μέση επιχείρηση αλλά έχει αυξανόμενη ζήτηση, χαμηλή αφετηρία σε ρομποτική και ψηφιοποίηση, και ένα κανονιστικό περιβάλλον (Κανονισμός Μηχανημάτων 2027, κυβερνοανθεκτικότητα) που επιβάλλει επανασχεδιασμό συστημάτων ελέγχου. Αυτά τα χαρακτηριστικά παράγουν αυθεντικά ερευνητικά ερωτήματα. Για να τα αξιοποιήσει μια επιχείρηση μέσω του Άρθρου 22Α χρειάζεται να επιλέξει ένα ή δύο ερωτήματα από την αρχή του έτους, να ορίσει την ομάδα και τον χρόνο της ανά ενότητα εργασίας, να τηρεί ημερολόγιο έρευνας και αρχεία δοκιμών από την πρώτη ημέρα, να συμφωνήσει εγκαίρως με εξωτερικό εργαστήριο όπου απαιτούνται πιστοποιημένες μετρήσεις, και να διαχωρίσει καθαρά το ερευνητικό έργο από τις παραγγελίες πελατών.

Η ΝΗΡΗΪΣ αναλαμβάνει τον σχεδιασμό της τεκμηρίωσης από την αρχή του έτους και τη σύνταξη του πλήρους φακέλου προς τη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας.

Μπορείτε να κατεβάσετε την αναλυτική μελέτη εδω:

Αυτοματισμοί-και-Άρθρο-22Α-2026.pdf