1. Σύνοψη

Η παρούσα καλύπτει τη χημική βιομηχανία με τον στατιστικό της ορισμό (κλάδος 20 της NACE): βασικά χημικά, λιπάσματα, πλαστικά σε πρωτογενείς μορφές, χρώματα, βερνίκια και μελάνια, σαπούνια, απορρυπαντικά και προϊόντα καθαρισμού, αρώματα και καλλυντικά, αγροχημικά, ρητίνες, κόλλες και ειδικά χημικά. Δεν καλύπτει τη φαρμακοβιομηχανία (κλάδος 21), τη μεταποίηση πλαστικών (κλάδος 22) και τη διύλιση (κλάδος 19). Οι κατευθύνσεις Ε&Α που προτείνονται αφορούν κυρίως τους βιομηχανικούς υποκλάδους (επιστρώσεις και μελάνια, απορρυπαντικά, ρητίνες και κόλλες, λιπάσματα, διεργασίες), καθώς τα καλλυντικά έχουν αντιμετωπιστεί σε χωριστή έκθεση.

Ο κλάδος αριθμεί πάνω από 1.000 επιχειρήσεις και περίπου 13.500 εργαζόμενους, με πωλήσεις της τάξης των 4,2 δισ. € το 2024 και εξαγωγές 2,8 δισ. € το 2025, δηλαδή σχεδόν το 6 % των ελληνικών εξαγωγών. Πρόκειται για έναν από τους λίγους μεταποιητικούς κλάδους που αυξάνουν παραγωγή και εξαγωγές την ώρα που ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός κλάδος συρρικνώνεται, με παραγωγικότητα εργασίας 2,7 φορές πάνω από τον εθνικό μέσο όρο. Η ΝΗΡΗΙΣ έχει υποστηρίξει φακέλους 22Α σε τρεις εταιρείες του κλάδου, στις χρωστικές και τα συστήματα χρωματισμού (LEONICE) και στα πολυουρεθανικά συστήματα στεγάνωσης, τα σφραγιστικά και τις κόλλες (MARIS POLYMERS, ALCHIMICA), καθώς και σε εταιρείες καλλυντικών και προϊόντων οικιακής και προσωπικής φροντίδας (ΣΑΡΑΝΤΗΣ, BEAUTY LAB, PHARMASEPT), που ανήκουν στον ίδιο στατιστικό κλάδο. Προτείνονται έξι κατευθύνσεις Ε&Α, όλες δεμένες με τυποποιημένες μεθόδους μέτρησης (ISO, EN, ASTM, IEC) και με προβλήματα που πιέζουν ήδη την καθημερινή παραγωγή ή τον κανονιστικό χρονοπρογραμματισμό του κλάδου. Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η χημική βιομηχανία είναι από τους πιο φυσικούς κλάδους για το Άρθρο 22Α: κάθε αναδιατύπωση προϊόντος περνά από εργαστήριο, πιλοτικές παρτίδες και μετρήσεις, δηλαδή ακριβώς από το υλικό που ζητά η ΓΓΕΚ, αρκεί να ξεχωρίζει καθαρά από τον ποιοτικό έλεγχο ρουτίνας και την κανονιστική συμμόρφωση

2. Ο κλάδος σε νούμερα

Τα μεγέθη που ακολουθούν προέρχονται από τη μελέτη της Alpha Bank για τη χημική βιομηχανία (Ιούλιος 2026), από στοιχεία του Ευρωπαϊκού Συνδέσμου Χημικών Βιομηχανιών (CEFIC) και του ΙΟΒΕ, όπως δημοσιεύθηκαν από τον Οικονομικό Ταχυδρόμο, καθώς και από τις ανακοινώσεις του Συνδέσμου Ελληνικών Χημικών Βιομηχανιών (ΣΕΧΒ) τον Ιούνιο 2026. Η σήμανση [Π] δηλώνει πραγματικό μέγεθος.

Μέγεθος	Τιμή	Έτος
Επιχειρήσεις του κλάδου	πάνω από 1.000 (σχεδόν 2 % των μεταποιητικών) [Π]	2024
Απασχόληση	περίπου 13.500 άτομα (3,4 % της μεταποίησης) [Π]	2024
Πωλήσεις χημικών προϊόντων (CEFIC)	περίπου 4,2 δισ. € [Π]	2024
Εξαγωγές χημικών	2,8 δισ. €, +7,2 % έναντι 2024, 5,9 % των ελληνικών εξαγωγών [Π]	2025
Λόγος εξαγωγών προς πωλήσεις	74 % [Π]	2025
Δείκτης όγκου παραγωγής	+7 % σε ετήσια βάση, +45 % έναντι 2015 [Π]	2025
Παραγωγικότητα εργασίας (ΙΟΒΕ)	107,3 χιλ. € ανά εργαζόμενο, 2,7 φορές ο εθνικός μέσος όρος [Π]	2024
Ακαθάριστη προστιθέμενη αξία	4,5 % της μεταποιητικής ΑΠΑ [Π]	2023

Η εικόνα που προκύπτει είναι εικόνα κλάδου με ανθεκτικότητα και εξωστρέφεια. Η παραγωγή αυξήθηκε σχεδόν 7 % το 2025 και 45 % σωρευτικά από το 2015, ενώ ο ευρωπαϊκός δείκτης παραγωγής χημικών υποχώρησε 3,4 % την ίδια χρονιά και 10 % σε σχέση με το 2015. Οι εξαγωγές έχουν υπερδιπλασιαστεί μέσα σε μία δεκαετία και ο λόγος εξαγωγών προς πωλήσεις έφθασε το 74 %, με την ΕΕ να απορροφά τα δύο τρίτα. Ο μεγαλύτερος εξαγωγικός υποκλάδος είναι τα βασικά χημικά, τα λιπάσματα και τα πλαστικά σε πρωτογενείς μορφές (43 % των εξαγωγών), ενώ τα καταναλωτικά χημικά αντιπροσωπεύουν το 28 %, με τα αρώματα και τα καλλυντικά στο 18 %. Δομικά, ο κλάδος είναι λιγότερο κατακερματισμένος από τη μέση ελληνική μεταποίηση: οι πολύ μικρές επιχειρήσεις είναι το 82 % έναντι 89 % στο σύνολο της μεταποίησης, και μόλις 0,8 % των επιχειρήσεων απασχολεί πάνω από 250 άτομα.

Οι τάσεις που καθορίζουν το τι Ε&Α αξίζει να γίνει είναι τέσσερις. Πρώτον, το κόστος ενέργειας και πρώτων υλών: ο κλάδος είναι ενεργοβόρος, εξαρτάται από εισαγόμενες πετροχημικές πρώτες ύλες και εμφανίζει διαρκές εμπορικό έλλειμμα, ενώ η κρίση στη Μέση Ανατολή έχει επαναφέρει τη μεταβλητότητα στις τιμές. Δεύτερον, ο κανονιστικός περίγυρος: η αναθεώρηση του REACH, οι περιορισμοί σε PFAS και σε ομάδες βιοκτόνων, ο κανονισμός για τα προϊόντα λίπανσης 2019/1009 και ο κανονισμός για τη συσκευασία (PPWR) αναγκάζουν τους παραγωγούς να αναδιατυπώνουν προϊόντα με προθεσμίες. Τρίτον, η ευρωπαϊκή πολιτική: το Σχέδιο Δράσης για την Ευρωπαϊκή Χημική Βιομηχανία, η Συμμαχία για τα Κρίσιμα Χημικά και ο Οδικός Χάρτης Μετάβασης του κλάδου έως το 2050 στρέφουν τη χρηματοδότηση προς ασφαλή και βιώσιμα χημικά, κυκλικότητα και ενεργειακή απόδοση. Τέταρτον, ο ανταγωνισμός από τρίτες χώρες, ιδίως από την Κίνα, που πιέζει τις τιμές στα βασικά χημικά και ωθεί τις ελληνικές επιχειρήσεις προς προϊόντα υψηλότερης προστιθέμενης αξίας. Ο ίδιος ο ΣΕΧΒ σημειώνει ότι οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου του κλάδου μειώθηκαν 43 % από το 2008 έως το 2023 και τα βιομηχανικά απόβλητα 61 % έως το 2022, γεγονός που δείχνει ότι η προσαρμογή σε περιβαλλοντικούς στόχους είναι ήδη μέρος της καθημερινής τεχνικής δουλειάς του κλάδου

3. Πελάτες της ΝΗΡΗΙΣ στον κλάδο

Η ΝΗΡΗΙΣ έχει αναλάβει φακέλους 22Α για τρεις επιχειρήσεις του υποκλάδου των χρωμάτων, χρωστικών, σφραγιστικών και κολλών. Η LEONICE ΑΕΒΕ, με εργοστάσιο στη Ριτσώνα Ευβοίας, παράγει από το 2008 χρωστικές πάστες (colorants) και ολοκληρωμένα συστήματα χρωματισμού σημείου πώλησης για βιομηχανίες χρωμάτων σε όλο τον κόσμο, διαθέτει δικό της τεχνολογικό κέντρο και έχει υποστηριχθεί για τις χρήσεις 2023 και 2024. Στα χημικά δομικών εφαρμογών, η MARIS POLYMERS, παραγωγός πολυουρεθανικών συστημάτων στεγάνωσης, επιστρώσεων και ασταριών με εξαγωγές σε περισσότερες από πενήντα χώρες, υποστηρίχθηκε σε τέσσερις φορολογικές χρήσεις μεταξύ 2016 και 2020. Η ALCHIMICA, με τεσσαρακονταετή παρουσία στην έρευνα, ανάπτυξη και παραγωγή πολυουρεθανικών μεμβρανών, σφραγιστικών, κονιαμάτων και συγκολλητικών για τον κατασκευαστικό κλάδο και εξαγωγές σε πάνω από εκατό χώρες, υποστηρίχθηκε για τη χρήση 2023. Και στις τρεις περιπτώσεις η αναφορά γίνεται μόνο ως γενική συνεργασία, χωρίς περιγραφή των έργων.

Στον ίδιο στατιστικό κλάδο, στα καλλυντικά και τα προϊόντα οικιακής και προσωπικής φροντίδας, η ΝΗΡΗΙΣ συνεργάζεται με τον όμιλο ΣΑΡΑΝΤΗ, για τον οποίο έχει υποστηρίξει φακέλους 22Α σε πέντε συνεχόμενες χρήσεις από το 2020 έως το 2024, με τη BEAUTY LAB (ΕΛΙΣΑΒΕΤ ΔΑΡΑΒΕΛΗ Α.Ε., Αττική) και με την PHARMASEPT. Σε γειτονικούς κλάδους, ρητά χαρακτηρισμένους ως γειτονικούς, η εμπειρία περιλαμβάνει τη διύλιση (ΜΟΤΟΡ ΟΪΛ), τη βαφή αλουμινίου (ELVAL COLOR), την ανάκτηση μετάλλων από υπολείμματα (ECORESET), την επεξεργασία νερού (WATERA), τη φαρμακοβιομηχανία (PHARMAZAC) και τα πυρίμαχα υλικά (ΜΑΘΙΟΣ).

Η εμπειρία από τις χρωστικές και τα χημικά δομικών εφαρμογών έχει άμεση αξία για τις κατευθύνσεις που ακολουθούν, ιδίως για την αντικατάσταση ουσιών υπό περιορισμό, τα βιοβασισμένα συνδετικά και τη βελτιστοποίηση διεργασιών, γιατί οι μετρήσεις που ζητά ένας φάκελος επιστρώσεων (εφελκυσμός και επιμήκυνση κατά ISO 527, γεφύρωση ρωγμών κατά EN 1062-7, πρόσφυση κατά ISO 4624, επιταχυνόμενη γήρανση κατά ISO 16474) είναι οι ίδιες που ζητά και ένας φάκελος χρωμάτων, ρητινών ή κολλών.

4. Πώς αξιοποιεί το Άρθρο 22Α μια επιχείρηση του κλάδου

Ο μηχανισμός είναι απλός στη λογική του και απαιτητικός στην τεκμηρίωση. Οι δαπάνες επιστημονικής και τεχνολογικής έρευνας, μαζί με τις αποσβέσεις των οργάνων και του εξοπλισμού που χρησιμοποιήθηκαν στην έρευνα, εκπίπτουν από τα ακαθάριστα έσοδα προσαυξημένες κατά 100 %, δηλαδή κάθε ευρώ επιλέξιμης δαπάνης αφαιρεί δύο ευρώ από το φορολογητέο εισόδημα. Μετά τον ν. 5162/2024 ισχύουν δύο επιπλέον κλίμακες: προσαύξηση 150 % για δαπάνες που καταβάλλονται σε μη συνδεδεμένα ερευνητικά κέντρα, πανεπιστημιακά ινστιτούτα ή εγγεγραμμένες νεοφυείς επιχειρήσεις, και προσαύξηση 200 % για πολύ μικρές, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (κατά τον ορισμό της Σύστασης 2003/361/ΕΚ) όταν οι δαπάνες έρευνας υπερβαίνουν το 20 % των συνολικών δαπανών της χρήσης, με πρόσθετη προσαύξηση 15 % αν υπερβαίνουν και τον μέσο όρο της προηγούμενης διετίας. Όταν συντρέχουν περισσότερες περιπτώσεις εφαρμόζεται η ευνοϊκότερη. Τα κριτήρια χαρακτηρισμού των δαπανών ορίζονται στην ΚΥΑ 100335/2019. Ο φάκελος υποβάλλεται στη ΓΓΕΚ ταυτόχρονα με τη δήλωση φορολογίας εισοδήματος· για αιτούμενες δαπάνες άνω των 60.000 € συνοδεύεται υποχρεωτικά από Έκθεση Διασφάλισης ορκωτού ελεγκτή κατά το πρότυπο ISAE 3000, οπότε η ΓΓΕΚ ελέγχει μόνο το φυσικό αντικείμενο μέσα σε έξι μήνες και η άπρακτη παρέλευση της προθεσμίας ισοδυναμεί με έγκριση.

Στη χημική βιομηχανία οι κατηγορίες δαπανών που κυριαρχούν είναι τέσσερις. Οι αμοιβές προσωπικού, γιατί η έρευνα γίνεται από χημικούς, χημικούς μηχανικούς και τεχνικούς εργαστηρίου που ήδη μισθοδοτεί η επιχείρηση· εδώ κρίσιμο είναι το όριο 20 % για το τεχνικό και διοικητικό προσωπικό επί της κατηγορίας. Τα αναλώσιμα, γιατί κάθε πειραματική παρτίδα καταναλώνει πρώτες ύλες, αντιδραστήρια, πρότυπα αναφοράς και υποστρώματα δοκιμών· η ΓΓΕΚ δέχεται τα υλικά των πιλοτικών παρτίδων εφόσον αυτές δεν πωλήθηκαν ως κανονική παραγωγή, οπότε χρειάζεται διακριτή κωδικοποίηση παρτίδων και τεκμηρίωση της τύχης τους. Οι αμοιβές εξωτερικών εργαστηρίων και ερευνητικών φορέων, για δοκιμές που η επιχείρηση δεν μπορεί να κάνει μόνη της (επιταχυνόμενη γήρανση, βιοδιασπασιμότητα, μικροβιολογία, μετανάστευση ουσιών), οι οποίες μάλιστα κερδίζουν την προσαύξηση 150 % όταν ο πάροχος είναι πανεπιστήμιο ή ερευνητικό κέντρο. Και οι αποσβέσεις οργάνων (ρεόμετρα, χρωματογράφοι, θάλαμοι γήρανσης, φασματοφωτόμετρα) για το χρονικό διάστημα χρήσης τους στο έργο. Η τεκμηρίωση που ζητείται είναι σταθερή: ημερολόγιο έρευνας με ημερομηνίες μέσα στο έτος, φύλλα χρονοχρέωσης ανά άτομο, εκθέσεις παραχθέντος έργου, πρωτόκολλα δοκιμών με τα πρότυπα που εφαρμόστηκαν, πρωτογενή αποτελέσματα μετρήσεων (και τα αρνητικά) και συμβάσεις εξωτερικών με ρητό αντικείμενο έρευνας.

Τρία σημεία δημιουργούν συστηματικά πρόβλημα στον έλεγχο για τον συγκεκριμένο κλάδο. Το πρώτο είναι η διάκριση από τον ποιοτικό έλεγχο ρουτίνας: ένα εργαστήριο χρωμάτων μετρά ιξώδες, pH και λεπτότητα άλεσης σε κάθε παρτίδα, και οι ίδιες μετρήσεις σε πειραματική παρτίδα είναι έρευνα μόνο αν υπηρετούν μια διατυπωμένη υπόθεση με κριτήρια αποδοχής ορισμένα εκ των προτέρων. Το δεύτερο είναι η κανονιστική συμμόρφωση: η σύνταξη δελτίων δεδομένων ασφαλείας, η ταξινόμηση CLP, η καταχώριση REACH ή η προσαρμογή ετικέτας δεν είναι Ε&Α, ενώ η αναδιατύπωση που απαιτείται για να απομακρυνθεί μια ουσία υπό περιορισμό είναι, εφόσον το αποτέλεσμα δεν ήταν γνωστό εκ των προτέρων. Το τρίτο είναι η προσαρμογή συνταγής σε αίτημα πελάτη (απόχρωση, συσκευασία, μικρή αλλαγή ιξώδους), που η ΓΓΕΚ θεωρεί συνήθη τεχνική υπηρεσία· η επιχείρηση πρέπει να δείξει ότι υπήρχε τεχνολογική αβεβαιότητα και όχι απλή εφαρμογή γνωστής τεχνογνωσίας.

5. Κατευθύνσεις Ε&Α για μια επιχείρηση του κλάδου

Οι κατευθύνσεις που ακολουθούν επιλέχθηκαν με τρία κριτήρια: να απαντούν σε πρόβλημα που πιέζει ήδη την παραγωγή ή τον κανονιστικό χρονοπρογραμματισμό του κλάδου, να έχουν μετρήσιμο μέγεθος με αναγνωρισμένο πρότυπο, και να είναι εφικτές από μεσαία επιχείρηση με εργαστήριο ελέγχου και πιλοτικό αναδευτήρα ή αντιδραστήρα, με τις πιο εξειδικευμένες δοκιμές να ανατίθενται σε εξωτερικό εργαστήριο.

5.1 Αντικατάσταση συντηρητικών και ουσιών υπό περιορισμό σε υδατοδιαλυτά προϊόντα

Οι ισοθειαζολινόνες (MIT, BIT, CMIT), οι εκλύτες φορμαλδεΰδης και οι φθοριωμένες ενώσεις PFAS βρίσκονται υπό διαρκή περιορισμό στην ΕΕ, και τα υδατοδιαλυτά χρώματα, οι κόλλες και τα υγρά απορρυπαντικά τις χρησιμοποιούν για συντήρηση εντός δοχείου, για διαβρεξιμότητα ή για αντοχή σε λεκέδες. Δεν είναι γνωστό εκ των προτέρων αν ένα εναλλακτικό σύστημα συντήρησης (συνδυασμός οργανικών οξέων, ρύθμιση pH, χηλικοί παράγοντες) ή ένα μη φθοριωμένο πρόσθετο διατηρεί τη μικροβιακή σταθερότητα και τις εφαρμοστικές ιδιότητες για δώδεκα και πλέον μήνες χωρίς απόκλιση ιξώδους, διαχωρισμό φάσεων ή απώλεια απόδοσης. Η μεθοδολογία είναι πειραματικός σχεδιασμός με σειρές συνθέσεων, δοκιμή αντοχής σε μικροβιακή προσβολή εντός δοχείου κατά ASTM D2574, επιταχυνόμενη αποθήκευση στους 50 °C με μέτρηση ιξώδους (ISO 2555 ή ASTM D562), pH και σταθερότητας εναιώρησης, και για τα προϊόντα καθαρισμού δοκιμή πρόκλησης με πρότυπα στελέχη. Ρεαλιστικό αποτέλεσμα είναι μία ή δύο συνθέσεις που περνούν τα κριτήρια και αρκετές που αποτυγχάνουν, με το αρνητικό αποτέλεσμα (π.χ. ασυμβατότητα του νέου συντηρητικού με τον διασπορέα) να είναι εξίσου επιλέξιμο εφόσον καταγραφεί. Κύριες δαπάνες: προσωπικό εργαστηρίου, αναλώσιμα, εξωτερικό μικροβιολογικό εργαστήριο. (Το πιο αδύναμο κριτήριο Frascati είναι το «καινοτόμο», γιατί ο προμηθευτής του πρόσθετου διαθέτει οδηγίες χρήσης· καλύπτεται όταν η επιχείρηση δοκιμάζει τη συμπεριφορά του μέσα στο δικό της σύστημα διασπορέων, παχυντικών και χρωστικών, όπου η αλληλεπίδραση δεν είναι τεκμηριωμένη.)

5.2 Βιοβασισμένα συνδετικά και μείωση πτητικών οργανικών ενώσεων σε χρώματα και κόλλες

Η αγορά και οι δημόσιες προμήθειες ζητούν επιστρώσεις με χαμηλές πτητικές οργανικές ενώσεις (VOC) και αυξανόμενο ποσοστό βιοβασισμένου άνθρακα, ενώ οι ρητίνες με φυτικής προέλευσης μονομερή έχουν διαφορετική κινητική σκλήρυνσης και διαφορετική αντοχή στην υγρασία. Δεν είναι γνωστό εκ των προτέρων σε ποιο ποσοστό υποκατάστασης του πετροχημικού συνδετικού διατηρούνται η πρόσφυση, η σκληρότητα και η αντοχή σε υγρή τριβή. Η μεθοδολογία περιλαμβάνει παρασκευή συνθέσεων με κλιμακωτή υποκατάσταση, μέτρηση VOC κατά ISO 11890-2, αντοχή σε υγρή τριβή κατά ISO 11998 και κατάταξη κατά EN 13300, πρόσφυση με δοκιμή εγκάρσιας τομής κατά ISO 2409, σκληρότητα με εκκρεμές κατά ISO 1522, και επιταχυνόμενη γήρανση σε θάλαμο UV ή ξένου κατά ISO 16474-3 και ISO 16474-2, με ανάλυση βιοβασισμένου άνθρακα κατά ASTM D6866 σε εξωτερικό εργαστήριο. Ρεαλιστικό αποτέλεσμα είναι η χαρτογράφηση των ορίων υποκατάστασης ανά τύπο προϊόντος (εσωτερικού, εξωτερικού χώρου, ξύλου), όχι απαραίτητα ένα εμπορεύσιμο προϊόν στον πρώτο χρόνο. Κύριες δαπάνες: προσωπικό, αναλώσιμα, απόσβεση θαλάμου γήρανσης, εξωτερικές αναλύσεις. (Αδύναμο κριτήριο το «αβέβαιο», αν η βιβλιογραφία ήδη περιγράφει το ίδιο υλικό· καλύπτεται με ρητή υπόθεση για τον συμβιβασμό ιδιοτήτων και με κριτήρια αποδοχής ορισμένα πριν από τις δοκιμές.)

5.3 Απορρυπαντικά για πλύσιμο σε χαμηλή θερμοκρασία και με μειωμένο τασιενεργό

Η μετατόπιση προς πλύσιμο στους 30 °C και οι συμπυκνωμένες μορφές μειώνουν την ενέργεια και τη συσκευασία, αλλά χαμηλώνουν την απόδοση απομάκρυνσης λιπαρών και ενζυματικών λεκέδων. Δεν είναι γνωστό εκ των προτέρων αν σύνθεση με 20 % λιγότερο τασιενεργό και ενισχυμένο ενζυμικό σύστημα (πρωτεάση, λιπάση, αμυλάση) φθάνει την απόδοση της τρέχουσας συνταγής στους 40 °C, ούτε αν τα ένζυμα διατηρούν ενεργότητα σε υγρή μορφή για έξι μήνες. Η μεθοδολογία είναι δοκιμές πλύσης κατά IEC 60456 ή ASTM D4265 με τυποποιημένους δείκτες λεκέδων και μέτρηση ανακλαστικότητας (δείκτης λευκότητας CIE), μελέτη σταθερότητας με κύκλους ψύξης και απόψυξης, μέτρηση ιξώδους και υπολειπόμενης ενζυμικής ενεργότητας, καθώς και δοκιμή σε πραγματικά πλυντήρια για την τελική επιβεβαίωση. Ρεαλιστικό αποτέλεσμα είναι μία σύνθεση που εξισώνει την απόδοση σε τρεις από τις πέντε κατηγορίες λεκέδων και τεκμηριωμένη υστέρηση στις υπόλοιπες, που οδηγεί σε δεύτερο κύκλο. Κύριες δαπάνες: προσωπικό, αναλώσιμα, εξωτερικό διαπιστευμένο εργαστήριο για τις δοκιμές IEC 60456. (Αδύναμο κριτήριο το «δημιουργικό», γιατί η αναδιατύπωση απορρυπαντικών μοιάζει με ρουτίνα· καλύπτεται με παραγοντικό σχεδιασμό που εξετάζει τη συνέργεια τασιενεργών και ενζύμων ως μετρήσιμη υπόθεση.)

5.4 Λιπάσματα ελεγχόμενης αποδέσμευσης με βιοδιασπώμενη επικάλυψη

Ο κανονισμός (ΕΕ) 2019/1009 για τα προϊόντα λίπανσης θέτει κριτήρια βιοδιασπασιμότητας για τα πολυμερή επικάλυψης, και οι παραγωγοί σύνθετων και επικαλυμμένων λιπασμάτων πρέπει να αντικαταστήσουν τις συμβατικές επικαλύψεις. Δεν είναι γνωστό εκ των προτέρων αν μια βιοδιασπώμενη επικάλυψη (πολυεστέρας, τροποποιημένο άμυλο, φυσικές ρητίνες) επιτυγχάνει ταυτόχρονα το επιθυμητό προφίλ αποδέσμευσης αζώτου και τη βιοδιάσπαση στο έδαφος. Η μεθοδολογία περιλαμβάνει επικάλυψη κόκκων σε πιλοτικό τύμπανο με διαφορετικά πάχη και συνθέσεις, μέτρηση αποδέσμευσης θρεπτικών κατά EN 13266, δοκιμές επώασης εδάφους για την εξέλιξη αμμωνιακού και νιτρικού αζώτου, μέτρηση εξάτμισης αμμωνίας σε εργαστηριακές στήλες, και βιοδιασπασιμότητα κατά ISO 17556 σε συνεργαζόμενο εργαστήριο ή πανεπιστήμιο. Ρεαλιστικό αποτέλεσμα είναι η ταυτοποίηση μιας επικάλυψης που πλησιάζει τον στόχο αποδέσμευσης με αποδεκτή αντοχή στη μεταφορά, με πιθανό αρνητικό εύρημα ότι το πάχος που δίνει το προφίλ κάνει τον κόκκο εύθραυστο. Κύριες δαπάνες: προσωπικό, αναλώσιμα, εξωτερικός ερευνητικός φορέας (με προσαύξηση 150 %), απόσβεση πιλοτικού εξοπλισμού. (Αδύναμο κριτήριο το «μεταβιβάσιμο», αν τα πρωτόκολλα μένουν άτυπα· καλύπτεται με γραπτά πρωτόκολλα ανά δοκιμή και αρχείο παρτίδων.)

5.5 Μελάνια και επιστρώσεις φραγής για ανακυκλώσιμη μονοϋλική συσκευασία

Ο κανονισμός PPWR οδηγεί τη συσκευασία τροφίμων από πολυστρωματικές δομές σε μονοϋλικά φιλμ πολυολεφινών, και ο ρόλος των μελανιών και των επιστρώσεων αλλάζει: πρέπει να δίνουν φραγή σε οξυγόνο και υδρατμούς, να αντέχουν στη θερμοσυγκόλληση και να απομακρύνονται ή να μην επηρεάζουν την ανακύκλωση. Δεν είναι γνωστό εκ των προτέρων αν μια υδατοδιαλυτή επίστρωση φραγής σε φιλμ πολυαιθυλενίου φθάνει τιμές διαπερατότητας οξυγόνου συγκρίσιμες με τις πολυστρωματικές δομές διατηρώντας την ανακυκλωσιμότητα. Η μεθοδολογία είναι εφαρμογή σε πιλοτική μονάδα επίστρωσης, μέτρηση διαπερατότητας οξυγόνου κατά ASTM D3985 και υδρατμών κατά ASTM F1249, πρόσφυση μελανιού με δοκιμή ταινίας κατά ASTM D3359, αντοχή θερμοσυγκόλλησης κατά ASTM F88, και αξιολόγηση ανακυκλωσιμότητας με τα πρωτόκολλα απομελάνωσης και ανακύκλωσης της RecyClass σε αναγνωρισμένο εργαστήριο. Ρεαλιστικό αποτέλεσμα είναι η τεκμηρίωση του συμβιβασμού μεταξύ φραγής, πάχους επίστρωσης και συμβατότητας με την ανακύκλωση, με πιθανό εύρημα ότι το ζητούμενο επίπεδο φραγής δεν επιτυγχάνεται με μία στρώση. Κύριες δαπάνες: προσωπικό, αναλώσιμα, εξωτερικό εργαστήριο, απόσβεση οργάνων μέτρησης διαπερατότητας. (Αδύναμο κριτήριο το «καινοτόμο», γιατί οι προμηθευτές ρητινών προτείνουν έτοιμες λύσεις· καλύπτεται όταν η επιχείρηση αναπτύσσει δική της σύνθεση και δικό της πειραματικό σχεδιασμό αντί να επικυρώνει προϊόν τρίτου.)

5.6 Ενεργειακή και ποιοτική βελτιστοποίηση διεργασιών ανάμιξης και πολυμερισμού

Η ανάμιξη, η διασπορά χρωστικών και οι αντιδράσεις πολυμερισμού σε αντιδραστήρες παρτίδας είναι τα πιο ενεργοβόρα στάδια στη χημική βιομηχανία, και οι παράμετροί τους (ταχύτητα, θερμοκρασία, χρόνος, σειρά προσθήκης, καταλύτης) ρυθμίζονται συνήθως εμπειρικά. Δεν είναι γνωστό εκ των προτέρων ποιος συνδυασμός παραμέτρων μειώνει την κατανάλωση ενέργειας ανά κιλό προϊόντος κατά ένα ορισμένο ποσοστό χωρίς απώλεια λεπτότητας διασποράς ή απόκλιση μοριακού βάρους. Η μεθοδολογία είναι πειραματικός σχεδιασμός (DoE) σε πιλοτική κλίμακα και επιλεγμένες βιομηχανικές παρτίδες, με μέτρηση kWh ανά παρτίδα μέσω καταγραφικού ισχύος, λεπτότητας άλεσης κατά ISO 1524, κατανομής μεγέθους σωματιδίων κατά ISO 13320, ιξώδους και, για ρητίνες, μοριακού βάρους με χρωματογραφία αποκλεισμού μεγέθους, και στη συνέχεια κατασκευή απλού προβλεπτικού μοντέλου του τέλους παρτίδας που θα επικυρωθεί σε νέες παρτίδες. Ρεαλιστικό αποτέλεσμα είναι νέα παράθυρα λειτουργίας με μετρημένη εξοικονόμηση και μειωμένο χρόνο κύκλου, ή τεκμηριωμένη διαπίστωση ότι η εξοικονόμηση ακυρώνει την ποιότητα. Κύριες δαπάνες: προσωπικό παραγωγής και εργαστηρίου, απόσβεση οργάνων, αναλώσιμα των πιλοτικών παρτίδων. (Αδύναμο κριτήριο το «αβέβαιο», γιατί μοιάζει με συνήθη βελτιστοποίηση παραγωγής· καλύπτεται με καταγεγραμμένη γραμμή βάσης, διατυπωμένη υπόθεση και στατιστική ανάλυση των αποτελεσμάτων.)

Οι έξι κατευθύνσεις δεν είναι ανάγκη να υλοποιηθούν όλες. Μια μεσαία επιχείρηση χρωμάτων, ρητινών ή απορρυπαντικών μπορεί να συνδυάσει δύο ή τρεις από αυτές σε ένα δωδεκάμηνο έργο με τέσσερις Ενότητες Εργασίας: μία για την ανασκόπηση της τεχνολογίας, τη διατύπωση υποθέσεων και τον πειραματικό σχεδιασμό, μία για τις εργαστηριακές συνθέσεις και τον χαρακτηρισμό τους, μία για τις πιλοτικές παρτίδες και τις δοκιμές αντοχής ή απόδοσης σε εξωτερικό εργαστήριο, και μία για την ανάλυση των αποτελεσμάτων, την αποτίμηση των αρνητικών ευρημάτων και τη σύνταξη των τεχνικών εκθέσεων. Η δομή αυτή αντιστοιχεί ευθέως στις ενότητες 2.2, 2.4 και 2.5 του Εντύπου Υποβολής και επιτρέπει να τεκμηριωθεί κάθε δαπάνη με συγκεκριμένο παραδοτέο.

6. Παράδειγμα μεγάλης εταιρείας του κλάδου

Η MEGARA RESINS Αναστάσιος Φάνης Α.Ε., με έδρα τα Μέγαρα και ιστορία από το 1961, παράγει ρητίνες και πολυμερικές πρώτες ύλες για χρώματα, επιστρώσεις, κόλλες και χαρτί, δηλαδή βρίσκεται ακριβώς στον υποκλάδο που τροφοδοτεί τις περισσότερες από τις παραπάνω κατευθύνσεις. Η εταιρεία διατηρεί δικό της κέντρο έρευνας και καινοτομίας και δηλώνει ως στρατηγική της τη δημιουργία συνεργατικού ερευνητικού δικτύου με πανεπιστήμια και ευρωπαϊκές κοινοπραξίες.

Η δημόσια ερευνητική της δραστηριότητα είναι εκτεταμένη και τεκμηριωμένη. Στο Horizon 2020 συμμετείχε στο έργο FORCE για την ενσωμάτωση μοντελοποίησης υλικών στις επιχειρησιακές αποφάσεις, με χρηματοδότηση της τάξης των 300 χιλ. €, στο Carbon4PUR, όπου ανέλαβε την ανάπτυξη υδατοδιαλυτών διασπορών πολυουρεθάνης για επιστρώσεις ξύλου από πολυόλες που παράγονται με αξιοποίηση διοξειδίου του άνθρακα, και στο GRAIL για την αξιοποίηση γλυκερίνης σε βιοδιυλιστήριο. Στον Ορίζοντα Ευρώπη συμμετέχει στο SUSPENS, με ευθύνη τη σύνθεση και τον χαρακτηρισμό βιοβασισμένων ακόρεστων πολυεστερικών ρητινών (έως 95 % βιοβασισμένο περιεχόμενο) για σύνθετα υλικά, στο ELOXYCHEM, που αναπτύσσει ηλεκτροχημική διεργασία οξείδωσης σε πιλοτική κλίμακα ως υποκατάστατο συμβατικών χημικών μετατροπών που εξαρτώνται από νιτρικό οξύ και φυσικό αέριο, και στο VALUABLE για έλαια ζυμών ως υποκατάστατο του φοινικέλαιου σε ρητίνες και κόλλες.

Το χρήσιμο για τον μικρότερο παίκτη δεν είναι το μέγεθος των έργων αλλά η λογική τους: κάθε ένα ξεκινά από συγκεκριμένη πρώτη ύλη ή διεργασία που πιέζεται από το κόστος ή τον κανονισμό, θέτει μετρήσιμο στόχο (ποσοστό βιοβασισμένου περιεχομένου, ενέργεια ανά τόνο, ιδιότητες επίστρωσης) και επικυρώνει το αποτέλεσμα σε πιλοτική κλίμακα με τυποποιημένο χαρακτηρισμό. Η ίδια δομή, με μία ή δύο συνθέσεις αντί για κοινοπραξία δώδεκα εταίρων, είναι ό,τι ακριβώς μπορεί να τεκμηριώσει μια ελληνική μεσαία επιχείρηση χρωμάτων ή κόλλας μέσα σε έναν χρόνο.

7. Συμπέρασμα

Η ελληνική χημική βιομηχανία συνδυάζει τρία χαρακτηριστικά που σπάνια συνυπάρχουν: αυξανόμενη παραγωγή και εξαγωγές, υψηλή παραγωγικότητα και κανονιστική πίεση με προθεσμίες που επιβάλλουν αναδιατύπωση προϊόντων. Το τρίτο είναι αυτό που κάνει το Άρθρο 22Α ιδιαίτερα λειτουργικό για τον κλάδο, γιατί η έρευνα που χρειάζεται για να αντικατασταθεί ένα συντηρητικό, ένα συνδετικό ή μια επικάλυψη γίνεται έτσι κι αλλιώς, με προσωπικό και εξοπλισμό που η επιχείρηση ήδη διαθέτει. Η διαφορά ανάμεσα σε μια δαπάνη που πιστοποιείται και σε μια που περικόπτεται βρίσκεται στη μέθοδο: υπόθεση διατυπωμένη πριν από τις δοκιμές, πρότυπα μέτρησης, κωδικοποιημένες πειραματικές παρτίδες και αρχείο αποτελεσμάτων που περιλαμβάνει και τις αποτυχίες. Μια επιχείρηση του κλάδου που θέλει να ξεκινήσει χρειάζεται να επιλέξει ένα ή δύο ερωτήματα από τα παραπάνω, να ορίσει την ομάδα και τον επιστημονικό υπεύθυνο, να ανοίξει ημερολόγιο έρευνας από την πρώτη ημέρα του έτους, να συμφωνήσει με το εξωτερικό εργαστήριο ή τον ερευνητικό φορέα το αντικείμενο και τα παραδοτέα, και να καταγράφει τη χρονοχρέωση σε πραγματικό χρόνο. 

Η ΝΗΡΗΪΣ αναλαμβάνει τον σχεδιασμό της τεκμηρίωσης από την αρχή του έτους και τη σύνταξη του πλήρους φακέλου προς τη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας.

Μπορείτε να κατεβάσετε την αναλυτική μελέτη εδω:

Χημική-Βιομηχανία-και-Άρθρο-22Α-2026.pdf